سیری در مفاهیم سرمایه‌گذاری

تاریخ: 08 آبان 1398

صرف مدت زمان معقولی برای یادگیری و کنکاش در مورد نحوه‌ی کارکرد پول، بسیار سودآورتر از سپری کردن هفته‌ها، ماه‌ها و حتی سالیان سال برای کار کردن و کسب تجربه خواهد بود. این مقاله، تلاشی برای هدایت شما به این مسیر است.
البته قرار نیست توصیه‌های فریبنده‌ای همچون “چطور در کمتر از سه ماه میلیاردر شوید” و یا تبلیغی برای استفاده از خدمات مالی خاصی را از ما بشنوید. در واقع هدف این مقاله، صحبت در مورد موضوعاتی همچون نحوه‌ی کارکرد پول، عواملی که می‌توانند پس انداز شما را تحت تاثیر قرار دهند و چگونگی سرمایه‌گذاری منابع مالی‌تان برای رشد هر چه بیشتر آن‌ها خواهد بود.
خلاصه اینکه ما می‌خواهیم دانش لازم برای تصمیم‌گیری هوشمندانه در زمینه سرمایه‌گذاری را به شما ارائه کنیم.
 
جوان‌تر که بودم، مجبور به فراگیری تمام اصول بسکتبال بودم؛ شما می‌توانید تمام توانایی‌های جسمی موجود در جهان را داشته باشید، اما هنوز باید اصول را فرا بگیرید.
مایکل جردن - ۱۹۶۳
بازیکن سابق تیم ملی بسکتبال آمریکا
 
آنچه در مورد بسکتبال و به طور کلی در مورد ورزش صدق می‌کند، در مورد سرمایه‌گذاری هم صادق است.
یکی از عاقلانه‌ترین کارها قبل از اینکه تصمیم بگیرید با پول خود چه کاری انجام دهید، آشنایی با مفاهیم و پدیده‌های اساسی است که تعیین کننده ارزش آینده پول شما هستند.
در این بخش به شما خواهیم گفت که چرا با گذشت زمان، پولی را که در زیر بالشت و تشک‌تان نگه می‌دارید، بر اثر تورم، ارزش خود را از دست می‌دهد؟
• تورم، دزد نامرئی
در اقتصاد بازار، قیمت کالا‌ها و خدمات با توجه به عرضه و تقاضا تعیین می‌شود. اگر تقاضا برای کالایی که عرضه‌ی ثابتی در بازار دارد، افزایش پیدا کند، تولید کنندگان یا عرضه کنندگان این کالاها، می‌توانند قیمت‌ها را افزایش دهند و هنوز هم مشتریانی پیدا کنند که مایل به پرداخت این قیمت‌های بالاتر باشند. بنابراین، افزایش دوره‌ای قیمت یک کالا، امری کاملا شناخته شده است.
 
تورم یعنی، پرداخت ۴۰‌ هزار تومان برای اصلاح موی ۲۰ ‌هزار تومانی که، وقتی مو داشتید ۱۰‌ هزار تومان هزینه برمی‌داشت.
 
اگر قیمت‌ بسیاری از کالاها و خدمات، طی مدت طولانی‌ای به طور مداوم افزایش یابد، ما این پدیده را ‌تورم (Inflation) می‌نامیم. ریشه‌ی این کلمه، از کلمه لاتین “Inflare” به معنی باد کردن، می‌آید و به این واقعیت که قیمت‌ها افزایش یافته‌اند اشاره دارد.
البته تنها افزایش تقاضا نیست که توضیح‌دهنده‌ی تورم است. گاهی بالا رفتن هزینه‌های تولید شرکت‌ها و کارخانه‌ها نیز می‌توانند دلیلی برای افزایش قیمت باشند؛ هزینه‌هایی مثل افزایش دستمزد، افزایش قیمت مواد اولیه، افزایش هزینه واردات مواد اولیه به دلیل تحریم و... این افزایش قیمت به خصوص برای شرکت‌هایی که رقابت محدودی دارند و نقش انحصارگر را در بازار ایفا می‌کنند، آسان‌تر خواهد بود.
• پیامد‌های تورم | اثر گلوله برفی
با افزایش قیمت کالا‌ها، قدرت خرید مصرف کننده به مرور زمان کاهش پیدا می‌کند؛ این یعنی امروز با پولمان می‌توانیم کالاها و خدمات کمتری را نسبت به قبل بخریم.
به عبارت دیگر بخشی از قدرت خرید ما به دست تورم از بین رفته است. اگر افزایش قیمت‌ها در طولانی‌مدت ادامه پیدا کند، بیشتر مصرف‌کنندگان تصمیم می‌گیرند برای حفظ ارزش پولشان، آن را با کالا‌ها و دارایی‌های مختلف (از ملک گرفته تا ارزهای خارجی) مبادله کنند.
همین مبادلات باعث افزایش تقاضا در بازار تورمی شده و افزایش قیمت‌ کالا‌ها را تسریع و تشدید می‌کند. در طولانی مدت نیز، این روند که به اثر گلوله برفی معروف است، می‌تواند سیستم پولی یک کشور را به فروپاشی بکشاند.
• شاخص‌های قیمتی
یکی از وظایف اصلی بانک‌های مرکزی، پیگیری سیاست پولی است که ثبات قیمت‌ها را تضمین کند. برای تحقق این امر، بانک مرکزی به عنوان متولی اقتصاد باید تحولات قیمتی را به شکل عینی اندازه‌گیری و بررسی کند. بانک‌ مرکزی و سازمان‌های آماری کشورهای مختلف، این کار را از طریق معرفی یک شاخص قیمتی (Price index)‌ انجام می‌دهند.
این شاخص‌های قیمتی انواع مختلفی دارند اما معمول‌ترین شیوه برای سنجش این شاخص، تشکیل سبدی از کالاها و خدمات ضروری است که به صورت روزمره توسط مردم مورد استفاده قرار می‌گیرند و مقایسه‌ی قیمت روز آن‌ها با قیمت همان سبد کالا در سال مالی گذشته است.
با مقایسه این مبالغ در بازه‌های زمانی متوالی می‌توان میزان و چگونگی افزایش قیمت‌ها و نرخ تورم را محاسبه کرد.
• ارزش زمانی پول Time Value of Money (TVM)
بگذارید با یک مثال این ارزش را توضیح بدهیم. فرض کنید شما برنده‌ی جایزه‌ای به ارزش ۱۰ میلیون تومان شده‌اید. دو روش برای دریافت این مبلغ وجود دارد:
۱- همین حالا تمام ۱۰ میلیون را دریافت کنید.
۲- سه سال دیگر این مبلغ را دریافت کنید.
کدام یک از این روش‌های پرداخت را انتخاب می‌کردید؟
طبیعتا همه ما مایل به دریافت تمام پول در حال حاضر هستیم نه سه سال دیگر! به هر حال سه سال مدت زمان کمی برای انتظار نیست. چرا پرداخت در آینده، وقتی می‌توان همان مقدار از پول را در حال حاضر داشت؟
برای اکثر ما دریافت پول در زمان حاضر، همچون یک غریزه‌‌ی ساده است اما ارزش زمانی پول به خوبی نشان می‌دهد که در شرایط تعادل چرا داشتن پول در حال حاضر بهتر از داشتن آن در آینده است.
 
این بار از بین این دو وضعیت انتخاب کنید:
۱- پرداخت آنی یک صورت حساب ۱ میلیون تومانی
۲- پرداخت همان صورت حساب در سال آینده
باز هم بدیهی‌ست که اگر پرداخت این صورت حساب را به آینده موکول کنید، بیشتر می‌توانید از مزایای در اختیار داشتن آن پول در این مدت‌زمان یک ساله استفاده کنید.
 
برگردیم به مثال اول؛ اگر گزینه‌ی اول یعنی دریافت جایزه در حال حاضر را دریافت کنید، شما ۱۰ میلیون تومان پول به علاوه‌ی تمام مزایایی که طی سه سال آینده می‌توانید با سرمایه‌گذاری آن به دست بیاورید را خواهید داشت.
در نقطه‌ی مقابل، ارزش آتی گزینه‌ی دوم، تنها همان ۱۰ میلیون تومان خواهد بود. به همین دلیل سرمایه‌گذاران بالقوه به دست آوردن پول امروز را (به دلیل پتانسیل ذاتی افزایش ارزش پول در طول‌ زمان) به دریافت آن در آینده ترجیح می‌دهند.
 
تا به اینجا در مورد چرایی افزایش قیمت‌ها و پیامد‌های منفی همچون کاهش قدرت خرید مصرف کنندگان در اثر تورم، به عنوان شمایی کلی از کارکرد پول صحبت کردیم.
پس از آن هم، برای روشن شدن نحوه‌ی کارکرد پول و ارزش گذاری آن، در مورد ارزش زمانی پول نکاتی را مرور کردیم.
در مقاله‌های بعدی نیز، سعی می‌کنیم علاوه بر پرداختن به سایر اصول، به بسترهای موجود برای سرمایه‌گذاری و همچنین مزایا، معایب و یا خطراتی که هر کدام در پی دارند، بپردازیم.